ÑAÙNH GIAÙ CHÖÔNG TRÌNH ÑAØO TAÏO

1.1. Caùc moâ hình ñaùnh giaù chöông trình ñaøo taïo:

Ñeå ñaùnh giaù chaát löôïng chöông trình ñaøo taïo, duø baét ñaàu töø ñaâu, caàn phaûi xaùc ñònh nhu caàu tröôùc khi xaây döïng muïc tieâu maø vieäc ñaùnh giaù phaûi höôùng ñeán. Chaúng haïn nhö ñeå ñaùnh giaù chöông trình ñaøo taïo tröôùc tieân caàn xaùc ñònh höôùng ñi vaø döïa vaøo ñoù xaây döïng keá hoaïch ñaùnh giaù ñeå xaùc ñònh xem chöông trình coù thaønh coâng khoâng? [6, trang 9].

Theo Nguyeãn Höõu Chaâu, ñaùnh giaù chöông trình ñaøo taïo khoâng theå xem laø moät quaù trình ñôn nhaát, noù laø taäp hôïp caùc quy trình coù lieân quan ñeán caùc giai ñoaïn khaùc nhau trong xaây döïng vaø trieån khai chöông trình ñaøo taïo. Hình veõ döôùi ñaây moâ taû moät moâ hình ñaùnh giaù chöông trình ñaøo taïo:

HÌNH 1.1 MOÂ HÌNH ÑAÙNH GIAÙ CHÖÔNG TRÌNH ÑAØO TAÏO

- Hình troøn (1) vaø (2) moâ taû chöông trình ñöôïc thieát keá.

- Hình troøn (3) vaø (4) moâ taû chöông trình ñöôïc trieån khai.

- Muõi teân lieàn neùt chæ caùc lónh vöïc trong caùc hoaït ñoäng ñaùnh giaù.

- Muõi teân ñöùt ñoaïn theå hieän caùc hoaït ñoäng ñöôïc tieán haønh trong giai ñoaïn xaây döïng.

 Caùc ñaëc tröng vaø keát quaû (1  4): Moái quan heä giöõa caùc ñaëc tröng vaø keát quaû laø moät chuû ñieåm chính trong haàu heát caùc nghieân cöùu ñaùnh giaù. Coâng cuï thöôøng ñöôïc söû duïng trong phaïm vi naøy laø caùc kieåm tra veà keát quaû theo nhieàu theå loaïi khaùc nhau.

Trong bieåu ñoà treân, moät ñöôøng keû lieàn neùt giöõa hai yeáu toá naøy chæ ra raèng loaïi thoâng tin naøy khoâng theå thu thaäp ñöôïc neáu chöa tieán haønh thí ñieåm taøi lieäu chöông trình.

 Caùc ñaëc tröng vaø caùc hoaït ñoäng döï kieán (1  2): Hai yeáu toá cuûa sô ñoà ñöôïc noái vôùi nhau baèng ñöôøng chaám cho thaáy moái quan heä giöõa caùc ñaëc tröng chöông trình vaø caùc hoaït ñoäng döï kieán chæ coù theå ñöôïc nghieân cöùu ôû giai ñoaïn xaây döïng taøi lieäu thoâng qua caùc quaù trình phaùn xeùt. Caùc keát quaû ñaït ñöôïc ôû giai ñoaïn naøy khoâng caàn ñöôïc nghieân cöùu laïi ôû giai ñoaïn thöû nghieäm.

 Caùc hoaït ñoäng döï kieán vaø hoaït ñoäng thöïc teá(2  3): Caàn thieát phaûi thieát keá caùc nghieân cöùu thöû nghieäm vôùi muïc ñích döï ñoaùn möùc ñoä trieån khai cuûa chöông trình döï kieán. Neáu caùc chuyeân gia döï tính raèng chöông trình seõ khoâng ñöôïc trieån khai vaø hoï cho laø caùc hoaït ñoäng thöïc teá seõ khaùc xa vôùi caùc hoaït ñoäng döï kieán thì caùc nhaø xaây döïng chöông trình phaûi söûa ñoåi chöông trình ñeå laøm taêng khaû naêng thöïc hieän chöông trình. Vieäc thöïc hieän chöông trình döï kieán coù khaû naêng thaát baïi khi caùc hoaït ñoäng döï kieán ñaët ra nhöõng yeâu caàu khoâng hôïp lyù ñoái vôùi nhaø tröôøng, ñoái vôùi giaùo vieân vaø ñaëc bieät laø caùc yeâu caàu veà nguoàn löïc.

Trong quaù trình xaây döïng chöông trình, neân söû duïng caû hai loaïi nghieân cöùu döï ñoaùn vaø quan saùt thöïc nghieäm. Chöông trình döï thaûo seõ ñöôïc gôûi ñeán caùc chuyeân gia ñeå phaùn xeùt vaø chænh söûa sau ñoù seõ toå chöùc thí ñieåm vaø ñaùnh giaù treân cô sôû thí ñieåm.

 Caùc hoaït ñoäng thöïc teá vaø keát quaû thöïc teá(2  3): Moái quan heä giöõa caùc hoaït ñoäng thöïc teá vaø keát quaû thöïc teá caàn ñöôïc nghieân cöùu baèng thöïc nghieäm döïa treân döõ lieäu quan saùt vaø ñaït ñöôïc. Caùc nghieân cöùu thöïc nghieäm ñöôïc tieán haønh song song vôùi ñieàu tra veà söï phuø hôïp giöõa caùc ñaëc tröng vaø caùc hoaït ñoäng hoïc taäp döï kieán. Caùc nghieân cöùu loaïi naøy ñöôïc söû duïng roäng raõi trong caùc keá hoaïch xaây döïng vaø ñaùnh giaù chöông trình ñaøo taïo. Do vaäy, coù hai lónh vöïc maø ñaùnh giaù phaùn xeùt coù theå coù giaù trò laø söï phuø hôïp giöõa caùc ñaëc tröng vaø caùc hoaït ñoäng döï kieán hoaëc söï phuø hôïp giöõa caùc hoaït ñoäng döï kieán vaø thöïc teá [2, trang 125].

1.1.1. Moâ hình ñaùnh giaù cuûa Myõ: Moâ hình ñaùnh giaù hieäu quaû chöông trình ñaøo taïo cuûa Myõ döïa vaøo 4 yeáu toá:

- Ñaàu vaøo (Inputs): bao goàm caùc yeáu toá lieân quan ñeán ngöôøi hoïc (nhö trình ñoä chung luùc vaøo hoïc, ñoä tuoåi, giôùi tính . . .), löïc löôïng giaûng vieân, cô sôû vaät chaát – maùy moùc thieát bò, giaùo trình, taøi lieäu hoïc taäp, kinh phí ñaøo taïo.

- Hoaït ñoäng (Activities): keá hoaïch toå chöùc ñaøo taïo, caùc dòch vuï hoã trôï hoïc taäp, toå chöùc nghieân cöùu khoa hoïc . . .

- Ñaàu ra (Outputs): möùc tieáp thu cuûa ngöôøi hoïc ñeán khi toát nghieäp (kieán thöùc, kyõ naêng, thaùi ñoä), tyû leä toát nghieäp.

- Hieäu quaû (Outcomes): möùc ñoä tham gia vaøo xaõ hoäi, möùc ñoä ñaùp öùng trong coâng vieäc, möùc thu nhaäp.

HÌNH 1.3 MOÂ HÌNH ÑAÙNH GIAÙ

HIEÄU QUAÛ CHÖÔNG TRÌNH ÑAØO TAÏO CUÛA MYÕ

1.1.2. Moâ hình caùc yeáu toá toå chöùc (Organizational Elements Model)

Moâ hình ñöa ra naêm yeáu toá ñeå ñaùnh giaù nhö sau:

- Ñaàu vaøo: sinh vieân, giaûng vieân, cô sôû vaät chaát, chöông trình ñaøo taïo, quy cheá, taøi chính . . .

- Quaù trình ñaøo taïo: phöông phaùp vaø quy trình ñaøo taïo, quaûn lyù ñaøo taïo . . .

- Keát quaû ñaøo taïo: möùc ñoä hoaøn thaønh khoùa hoïc, naêng löïc ñaït ñöôïc vaø khaû naêng thích öùng cuûa sinh vieân.

- Ñaàu ra: sinh vieân toát nghieäp, keát quaû nghieân cöùu vaø caùc dòch vu ïkhaùc ñaùp öùng nhu caàu kinh teá – xaõ hoäi.

- Hieäu quaû: keát quaû cuûa giaùo duïc vaø aûnh höôûng cuûa noù ñoái vôùi xaõ hoäi. [11, trang 260]

1.1.3. Moâ hình Kirkpatrick: Naêm 1975, Donald Kirkpatrick giôùi thieäu moät moâ hình boán möùc ñaùnh giaù hieäu quaû ñaøo taïo vaø ñöôïc oâng caäp nhaät môùi nhaát vaøo quyeån saùch Evaluating Training Programs vaøo naêm 1998. Nhöõng möùc naøy coù theå ñöôïc aùp duïng cho söï ñaøo taïo theo hình thöùc truyeàn thoáng hoaëc döïa vaøo coâng ngheä hieän ñaïi.

Moâ hình boán möùc ñaùnh giaù hieäu quaû ñaøo taïo bao goàm:

- Söï phaûn hoài cuûa ngöôøi hoïc ( Students’ Reaction): ngöôøi hoïc ñöôïc yeâu caàu ñaùnh giaù chöông trình ñaøo taïo sau khi keát thuùc khoùa hoïc. nhöõng gì maø hoï nghó vaø caûm nhaän trong ñaøo taïo, veà caáu truùc, noäi dung, phöông phaùp trong chöông trình ñaøo taïo. Söï ñaùnh giaù thoâng qua nhöõng phieáu ñöôïc goïi laø “smile sheets” hoaëc “happy sheets” bôûi vì nhöõng phieáu naøy ño löôøng möùc ñoä yeâu thích chöông trình ñaøo taïo cuûa ngöôøi hoïc. Kieåu ñaùnh giaù naøy coù theå laøm loä ra nhöõng döõ lieäu quí giaù neáu nhöõng caâu hoûi phöùc taïp hôn. Vôùi söï ñaøo taïo döïa treân coâng ngheä, söï khaûo saùt coù theå ñöôïc phaân phaùt vaø ñöôïc traû lôøi tröïc tuyeán sau ñoù coù theå ñöôïc in hoaëc e-mail gôûi ñeán ngöôøi quaûn lyù ñaøo taïo. Kieåu ñaùnh giaù naøy thöôøng deã daøng vaø ít chi chí.

- Nhaän thöùc (Learning Results) : Möùc hai ño keát quaû nhaän thöùc, ñaùnh giaù xem hoïc vieân coù hoïc ñöôïc nhöõng kieán thöùc, kyõ naêng vaø thaùi ñoä nhö muïc tieâu cuûa chöông trình ñaøo taïo ñaët ra?

- Haønh vi (Behaviour in the Workplace): söï thay ñoåi, söï tieán boä veà thaùi ñoä trong lónh vöïc ngheà nghieäp. Moät caùch lyù töôûng, söï ñaùnh giaù neân thöïc hieän töø ba ñeán saùu thaùng sau khi keát thuùc chöông trình ñaøo taïo, bôûi vì thôøi gian quaù laâu thì hoïc sinh coù cô hoäi boå sung nhöõng kyõ naêng môùi vaø döõ lieäu ñaùnh giaù khoâng theå hieän ñöôïc ñieàu caàn ñaùnh giaù.

- Keát quaû (Business Result): nhöõng hieäu öùng, taùc ñoäng ñeán doanh nghieäp töø chöông trình ñaøo taïo. Thí duï trong ñaøo taïo nhaân vieân baùn haøng, ño löôøng söï thay ñoåi trong löôïng tieâu thuï, söï thu huùt, löu giöõ khaùch haøng, söï gia taêng lôïi nhuaän sau khi chöông trình ñaøo taïo ñöôïc thöïc hieän. Trong ñaøo taïo an toaøn lao ñoäng, ño löôøng söï giaûm bôùt caùc tai naïn sau khi chöông trình ñaøo taïo ñöôïc thöïc hieän [30].

Moâ hình Kirkpatrick ñuû ñaùp öùng trong coâng ngheä vaø thöông maïi. Haàu heát caùc toå chöùc thaät söï haøi loøng veà söï ñaùnh giaù hieäu quaû ñaøo taïo vaø hoïc taäp taïi coâng ty cuûa hoï [29].

1.2. Phöông phaùp ñaùnh giaù: Caùc phöông phaùp ñaùnh giaù chaát löôïng giaùo duïc ñaïi hoïc môùi ñöôïc phaùt trieån trong voøng moät, hai thaäp nieân gaàn ñaây. Theo nhu caàu, ñaùnh giaù cho töøng chöông trình ñaøo taïo laãn ñaùnh giaù nhaø tröôøng, caùc phöông phaùp ñaùnh giaù laàn löôït xuaát hieän vaø ngaøy caøng hoaøn thieän hôn.

Sau ñaây laø moät soá phöông phaùp tieâu bieåu:

 Phöông phaùp Baldrige: ñöôïc Hieäp hoäi Chaát löôïng Myõ söû duïng töø naêm 1987. Phöông phaùp naøy höôùng ñeán caùch ñaùnh giaù toång hôïp veà quaûn lyù thaønh quaû cuûa cô sôû ñaøo taïo döïa treân 7 tieâu chí nhö ñoäi nguõ giaûng vieân, chöông trình ñaøo taïo, dòch vuï sinh vieân . . . theo thang ñieåm töø thaáp ñeán cao.

 Phöông phaùp Kaplan & Norton: xuaát hieän töø naêm 1992 vaø ñöôïc söû duïng chuû yeáu ôû caùc toå chöùc kinh teá coù lôïi nhuaän vaø veà sau ñöôïc caûi tieán ñeå söû duïng trong caùc cô sôû giaùo duïc. Phöông phaùp naøy chuû yeáu ñaùnh giaù moái quan heä giöõa söù maïng/ muïc tieâu cuûa tröôøng hoïc vôùi hoaït ñoäng vaø thaønh quaû cuûa noù ôû boán noäi dung: taøi chính; khaùch haøng; moâi tröôøng – quaù trình phaùt trieån nhaø tröôøng; hoïc taäp – caùc caûi tieán.

 Phöông phaùp Barnett: ñaùnh giaù chuû yeáu vaøo ngöôøi hoïc ôû boán hoaït ñoäng: xaây döïng moân hoïc vaø chöông trình hoïc, moái töông taùc giöõa daïy vaø hoïc, ñaùnh giaù ngöôøi hoïc, ñaùnh giaù ñoäi nguõ giaûng daïy.

 Phöông phaùp ISO 9000: 2000 ñöôïc söû duïng ñeå kieåm tra chaát löôïng trong saûn xuaát töø naêm 1987 vaø ñöôïc ñieàu chænh ñeå söû duïng trong lónh vöïc giaùo duïc töø nhöõng naêm 90 (hieän nay laø ISO 9001: 2000). Phöông phaùp naøy döïa treân 21 tieâu chí ñaùnh giaù trong boán lónh vöïc: traùch nhieäm cuûa nhaø quaûn lyù, quaûn lyù caùc nguoàn löïc, ñaùnh giaù thaønh phaåm, ño löôøng – phaân tích vaø caûi tieán [20, trang 42].

 Theo Carter McNamara coù ba phöông phaùp ñaùnh giaù moät chöông trình ñaøo taïo:

+ Ñaùnh giaù döïa treân muïc tieâu: ñaùnh giaù xem chöông trình coù ñaït ñöôïc caùc muïc tieâu ñaõ xaùc ñònh töø tröôùc khoâng?

+ Ñaùnh giaù döïa treân quaù trình: caùch ñaùnh giaù naøy ñöôïc söû duïng ñeå kieåm soaùt xem chöông trình ñang tieán haønh ñeán ñaâu vaø keát quaû coù ñaït nhö mong muoán khoâng? Hình thöùc ñaùnh giaù naøy thích hôïp cho nhöõng chöông trình daøi haïn vaø chöông trình ñaøo taïo coù theå ñöôïc thay ñoåi khi coù yù kieán goùp yù töø nhaø tuyeån duïng, töø ngöôøi hoïc hoaëc khi xuaát hieän söï khoâng hieäu quaû trong quaù trình ñaøo taïo.

+ Ñaùnh giaù döïa treân thaønh quaû: Ñaùnh giaù döïa treân caùc keát quaû ñaàu ra, thaåm ñònh xem chöông trình vaø caùc hoaït ñoäng cuûa noù coù thaät söï phuø hôïp vaø mang laïi caùc keát quaû nhö yeâu caàu cuûa ngöôøi hoïc khoâng? [33].

1.3. Kyõ thuaät ñaùnh giaù

Caùc daïng chuû yeáu laø baûng caâu hoûi vaø chöông trình phoûng vaán. Theo Jack R. Fraenkel vaø Norman E. Wallen hai daïng naøy töông töï nhau, chæ khaùc nhau laø baûng caâu hoûi thöôøng ñöôïc giao luoân cho ngöôøi tham gia coøn chöông trình phoûng vaán seõ do nhaø nghieân cöùu naém giöõ vaø tieán haønh.

Floyd Flowler ñöa ra boán tieâu chuaån cô baûn maø caâu hoûi khaûo saùt caàn phaûi coù:

- Lieäu ñaây coù phaûi laø caâu hoûi coù theå ñöôïc hoûi chính xaùc nhö treân vaên baûn vieát hay khoâng?

- Caâu hoûi coù mang cuøng moät yù nghóa vôùi taát caû ñoái töôïng tham gia hay khoâng?

- Caâu hoûi coù phaûi laø moät caâu hoûi maø moïi ngöôøi ñeàu coù theå traû lôøi hay khoâng?

- Caâu hoûi coù phaûi laø moät caâu hoûi maø moïi ngöôøi saün saøng traû lôøi theo moät trình töï thu thaäp döõ lieäu coù saün hay khoâng?

Caùc caâu hoûi ñuû tieâu chuaån phaûi cho caâu traû lôøi “ coù” ñoái vôùi caû boán caâu hoûi treân [7, trang 185].

 Phieáu ñieàu tra baèng baûng caâu hoûi (Questionnaire): baûng hoûi laø taäp hôïp caùc caâu hoûi moät caùch heä thoáng maø ngöôøi ñoïc coù theå töï traû lôøi qua söï höôùng daãn ñôn giaûn töø phieáu hoûi. Caùc chuù yù khi söû duïng phieáu ñieàu tra baèng baûng caâu hoûi:

+ Caùc caâu hoûi phaûi roõ raøng, deã hieåu.

+ Caùc caâu hoûi coù keát thuùc môû seõ thu ñöôïc nhieàu caâu traû lôøi mang tính caù nhaân hôn nhöng ñoàng thôøi daïng caâu hoûi naøy thöôøng khoù chaám ñieåm hôn vì coù nhieàu kieåu traû lôøi khaùc nhau.

+ Baûng caâu hoûi khoâng quaù daøi (khoâng quaù 5 trang) vaøø moãi caâu hoûi khoâng coù quaù nhieàu phöông aùn löïa choïn.

+ Phaûi baûo ñaûm moät tyû leä phaûn hoài nhaát ñònh

 Phoûng vaán (Interview): ngöôøi ñaùnh giaù noùi chuyeän, thu thaäp thoâng tin tröïc tieáp vôùi ñoái töôïng. Trong phöông phaùp phoûng vaán tröïc tieáp hoaëc phoûng vaán qua ñieän thoaïi thì vai troø ngöôøi hoûi voâ cuøng quan troïng, ngöôøi hoûi caàn phaûi bieát caùch hoûi sao cho ñoái töôïng caûm thaáy thoaûi maùi vaø muoán traû lôøi.